بحران قطعی کامل اینترنت بینالملل از تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴ همزمان با آغاز جنگ تا اوایل خرداد ۱۴۰۵ (به مدت ۸۸ روز)، یکی از بزرگترین چالشهای ساختاری را برای اکوسیستم دیجیتال کشور رقم زد. در این میان، پلتفرم آفرتو با تکیه بر تجربیات گذشته و واکنش سریع فنی و مارکتینگ، توانست نه تنها پایداری خدمات خود را حفظ کند، بلکه به عنوان یک نقطه اتکا برای کاربران و سایر کسبوکارها عمل کند.
این گزارش به بررسی ابعاد رفتاری کاربران، چالشهای زیرساختی و اقدامات کلیدی آفرتو در این دوره پرداخته است.
۱. تحلیل رفتار کاربران و تغییرات سبد خرید در دوره جنگ و قطعی نت
در روزهای آغازین جنگ و اعمال شبکه ملی اطلاعات (ایراناکسس)، ترجیحات و اولویتهای کاربران در استفاده از پلتفرمها به سرعت تغییر کرد که منجر به الگوهای رفتاری زیر شد:
- جهش در نصب اپلیکیشن: به دلیل پایداری بیشتر از نظر دسترسی اپلیکیشنها نسبت به وبسایتها در فضای نت ملی، در همان روزهای ابتدایی آغاز جنگ، آفرتو با رشد چشمگیر نصب اپلیکیشن از سوی کاربران مواجه شد.
- تغییر جهت به سمت نیازهای اساسی: سبد خرید کاربران به شدت به سمت سوپرمارکتهای آنلاین تغییر مسیر داد تا مایحتاج روزمره در شرایط جنگی تامین شود. در کنار آن، تداوم خرید از فروشگاههای اینترنتی بزرگ کشور علیرغم شرایط بحرانی همچنان جریان داشت.
- رشد سرگرمیهای دیجیتال خانگی: با محدود شدن دسترسی به پلتفرمهای خارجی، توجه کاربران به بخش کتابهای صوتی، پلتفرمهای تماشای فیلم و سریال (VOD) داخلی افزایش قابلتوجهی یافت.
- بخش تخصصی «برای وقتی نت قطعه»: آفرتو با پیشبینی نیاز کاربران، بخشی اختصاصی تحت این نام راهاندازی کرد. در این بخش، بهترین آفرها و خدمات مربوط به فروشگاههای اینترنتی، صرافیهای رمزارز و بروکرهای فارکسی که روی نت ملی (اینترنت داخلی) فعال و در دسترس بودند، به کاربران ارائه شد تا جریان خریدها، مبادلات مالی و تامین نیازها قطع نشود.
۲. چالش موتورهای جستجوی داخلی و بحران دیایندکس گوگل
یکی از بزرگترین چالشهای این دوره 88 روزه، وضعیت دسترسی به موتورهای جستجو بود. این روند را میتوان به دو فاز اصلی تقسیم کرد:
فاز اول: قطع کامل گوگل و اتکا به ابزارهای داخلی
در دوماهه ابتدایی بحران، موتور جستجوی گوگل برای کاربران داخل کشور کاملاً از دسترس خارج بود. در این بازه، بار اصلی هدایت کاربران به سمت سایتها بر دوش دو موتور جستجوی بومی «ذرهبین» و «گردو» افتاد. عملکرد این دو پلتفرم چالشهای متفاوتی را نشان داد:
- ذرهبین: دارای ضعفهای ساختاری و بنیادین بود و اعمال سلیقه در پروموت دلخواه و غیرارگانیک برخی سایتها، چالش جدی برای سئو و دسترسی عادلانه پلتفرمها ایجاد کرد. شاید بزرگترین ضعف ذرهبین نبود کسنول برای وبمسترها و استفاده از کش نتایج قبلی گوگل و عدم وجود الگورتیم های رتبه بندی بود.
- گردو: نسبت به رقیب خود عملکرد منصفانهتری داشت و دستکاریهای سلیقهای در آن دیده نمیشد، هرچند از نظر زیرساخت فنی همچنان با محدودیتهایی روبهرو بود اما زیرسخات سرچ ادز در این موتور جستجو از پیش پیاده شده بود.
فاز دوم: بازگشت تدریجی گوگل و نت بینالملل
پس از حدود 2 ماه، در 27 فرودین ابتدا دسترسی به موتور جستجوی گوگل برقرار شد و چند هفته پس از آن (در اوایل خرداد ۱۴۰۵)، اینترنت بینالملل تقریبا به طور کامل وصل گردید.
۳. راهکارهای فنی و مارکتینگ آفرتو در غیاب ابزارهای بینالمللی
قطع اینترنت به معنای از کار افتادن تمامی ابزارهای رایج مارکتینگ، تحلیل و ترکینگ (مانند گوگل آنالیتیکس و ابزارهای تبلیغاتی خارجی) بود. با این حال، تداوم خدمات آفرتو متوقف نشد:
- جایگزینی ابزارهای داخلی: با تکیه بر تجربه تیم فنی در قطعیهای گذشته (پاییز ۱۴۰۱، خرداد، تیر و دی ۱۴۰۴)، ابزارهای موازی داخلی و درونبرنامهای جهت رصد رفتار کاربر و مدیریت کمپینها به سرعت جایگزین شدند.
- راهاندازی بازو (ربات) آفرتو در پیامرسان بله: به دلیل نصب گسترده پیامرسانهای داخلی توسط عموم مردم در روزهای جنگ، تیم توسعه آفرتو اقدام به راهاندازی ربات اختصاصی در پیامرسان «بله» کرد. این اقدام به کاربران اجازه داد تا بدون نیاز به جستجو در وب، به سرعت به وباپلیکیشن آفرتو و جدیدترین تخفیفها و کدهای فعال دسترسی پیدا کنند.
۴. کمپینهای مشترک و حمایت از فروش کسبوکارها
در کنار توسعه ابزارهای فنی، آفرتو با درک شرایط بحرانی حاکم بر فضای تجاری کشور، همکاری نزدیکی را با بیشتر برندها ادامه داد. ما با طراحی و اجرای کمپینهای گسترده و همهجانبه در چنلهای دردسترس، تمام توان خود را به کار بستیم تا به حفظ جریان فروش و پایداری کسبوکارهای همکار در داخل و خارج از کشور کمک کنیم. هدف اصلی این کمپینها جلب اعتماد مجدد کاربران و تضمین این موضوع بود که مشتریان همزمان با وجود تمام محدودیتهای زیرساختی، بهترین و روانترین تجربه ممکن را از خرید، ثبتنام و انجام معاملات خود داشته باشند.
۵. مسئولیت اجتماعی: نجات سئوی کسبوکارهای ایرانی
تیم سئو آفرتو در راستای مسئولیت اجتماعی خود و برای جلوگیری از نابودی زحمات چندساله کسبوکارها که با خطر شدید دیایندکس شدن (حذف از نتایج گوگل) مواجه بودند، اقدامی مناسبی را انجام داد.
این تیم با تهیه و انتشار آموزشهای تخصصی و رایگان، راهکارهای زیر را به صاحبان کسبوکار آموزش داد:
- نحوه اتصال دوگانه سایت برای کاربران داخل کشور (نت ملی) و کاربران/رباتهای خارج از کشور (گوگل بات).
- آموزش تنظیمات تخصصی جهت میزبانی همزمان و هدایت درست رباتهای موتورهای جستجو به صفحات سایت جهت حفظ ایندکسها.
- پیادهسازی متدهای پایداری نمایش تبلیغات در گوگل ادز (Google Ads) با استفاده از روشهای مدیریت GEO IP در شرایط ایراناکسس.
این اقدامات به دهها سایت ایرانی کمک کرد تا حضور خود را در نتایج زمان بازگشت گوگل حفظ کنند و از افت شدید ترافیك پس از وصل شدن مجدد اینترنت مصون بمانند.
کلام پایانی
مجموعه آفرتو نیز همچون باقی مجموعهها و مردم، مخالفت صریح خود را با قطع اینترنت، ایجاد محدودیتهای ارتباطی شدید و کوچ اجباری کاربران به پلتفرمهای ناخواسته اعلام میدارد. بستر اینترنت آزاد و پایدار، رگ حیاتی اقتصاد دیجیتال و توسعه مدرن است. امیدواریم منبعد دیگر شاهد هیچگونه اختلالی در شبکه اینترنت کشور نباشیم، چه برسد به قطعی کامل آن. با آرزوی آبادانی، رشد، ثبات و شکوفایی میهن عزیزمان ایران.